Grote delen van Nederland liggen op veen en klei, te slap om een huis rechtstreeks op te bouwen. Tot ongeveer 1970 werd daarom op houten palen gefundeerd. Die palen blijven eeuwen goed zolang ze onder water staan — zakt het grondwaterpeil, dan komt de paalkop droog te staan, gaan schimmels hun gang en begint paalrot.
Het risico is sterk plaatsgebonden. De Zaanstreek, delen van Rotterdam, Schiedam, Dordrecht, Gouda, Haarlem en de oudere Amsterdamse wijken staan bekend om funderingsproblemen. Een woning van dezelfde leeftijd op zandgrond in het oosten van het land heeft dit doorgaans niet. Bouwjaar en bodem samen bepalen het risico, niet het bouwjaar alleen.
Signalen die je bij een bezichtiging zelf kunt zien: scheuren in het metselwerk die aan één uiteinde breder zijn, deuren en ramen die klemmen, zichtbaar hellende vloeren, een gevel die uit het lood staat, en een groeiend gat tussen de voordeurdrempel en de stoep. Vers stucwerk op precies één muur is een reden om door te vragen, geen geruststelling.
De kosten zijn de reden dat dit ertoe doet. Funderingsherstel van een doorsnee rijtjeshuis loopt in de tienduizenden euro’s en kan bij volledig herstel richting een ton of meer gaan, afhankelijk van de methode en de bereikbaarheid. Het is bovendien niet verzekerbaar: funderingsschade valt buiten de opstalverzekering omdat het geen plotselinge gebeurtenis is.
Bij een rijtjeshuis kun je bijna nooit alleen je eigen fundering herstellen — het hele blok moet mee, en dat maakt je afhankelijk van je buren en hun financiële situatie. Bij een appartement ligt het bij de VvE: vraag dan naar het meerjarenonderhoudsplan en of er voor funderingsherstel is gereserveerd.
Wat je vooraf kunt doen: vraag de verkoper of er ooit funderingsonderzoek is gedaan en of er herstel heeft plaatsgevonden, en vraag zo ja om het rapport. Een standaard bouwkundige keuring kijkt niet onder de grond; funderingsonderzoek is een aparte, gespecialiseerde opdracht met inspectieputten. In risicogebieden is dat de paar honderd euro ruimschoots waard.
Geldverstrekkers letten hier ook op. Een woning met bekende, niet-herstelde funderingsproblemen kan lastiger te financieren zijn, en een taxateur die het signaleert kan de marktwaarde neerwaarts bijstellen — wat direct doorwerkt in hoeveel je mag lenen.